Veel verder naar het oosten kun je in de Europese Unie nauwelijks reizen. Een paar kilometer spoor resteert nog, maar de passagierstrein rijdt niet verder dan Narva. Aan de andere kant van de gelijknamige rivier ligt Rusland. Dat is hier nooit ver weg.

Op het petieterige stationnetje van Narva staat een openbare boekenkast. Wie iets te lezen zoekt, heeft qua taal weinig te kiezen: alle boeken zijn Russischtalig. Alleen de gebruiksaanwijzing op de kast spreekt Ests.

Aleksei (43) wacht op zijn broer, die hem komt ophalen na zijn dienst. Eerst vraagt hij om een sigaret. Daarna gaat het snel. “Yeah! I’m Russian. School Russian. Speak Russian.” Hij praat met grote gebaren. Zijn vrouw woont in Rusland en zelf staat hij hier, tussen de borden voor station Narva. Naar de overkant is niet meer zo eenvoudig als vroeger. Treinen rijden niet verder, het paspoortcontroleloket is dicht.

Een bedankje kan beter, vindt Aleksei. Spasibo is kennelijk te braaf. Hij pakt de telefoon. Заебись. Teringgoed. Een paar minuten later heeft hij alweer een nieuw plan. Op het scherm verschijnt: “Ik ga nu naar het casino. Als je wilt, ga met me mee.” 

Tweede keus
Een Nieuw-Zeelands echtpaar is voor iets anders gekomen. Hij is 73, zij in de zestig. Eén dag blijven ze; daarna reizen ze verder door Estland. Rusland wilde zij altijd al eens zien: Narva is nu tweede keus. Bijna iedereen spreekt er Russisch, valt ze op. Dit maakt de grensstad mogelijk ook aantrekkelijk voor Rusland, concludeert de vrouw. Een oudere inwoner met haar arm in een mitella heeft minder behoefte aan analyse. Ze vraagt vriendelijk om hulp bij het weggooien van haar afval. Over Narva praten? Liever niet. “Без комментариев.” Geen commentaar.

Op straat schemert van grensspanning weinig door. De zon schijnt. Mensen laten hun hond uit. Twee hardlopers in felroze shirts schieten voorbij. De rivier waar zij naartoe rennen, is zowel buitengrens van de Europese Unie als de NAVO. 

‘Ze wonen hier hun hele leven’
Liisi (21) uit Tallinn en Kristlen (22) uit Pärnu zitten in het gras. Ze zijn voor een competitie naar Narva gekomen. Liisi vindt het maar moeilijk te begrijpen dat mensen hier soms hun hele leven wonen zonder Ests te leren. Kristlen vult aan met een voorbeeld van haar zusje. Zij zat op een school waar tot enkele jaren geleden nog volop Russisch werd gesproken. Even zoekt ze de naam op haar telefoon: Pärnu Tammsaare Kool, de enige Russischtalige school van de stad. Sinds 2024 schakelt het onderwijs echter stapsgewijs over op het Ests.
In Narva raakt die verandering aan meer dan alleen de taal in het klaslokaal.

Russischer dan Sint-Petersburg

Op de promenade wandelt Sergei Petrov met zijn vrouw Alena, dochter Mascha en hond. Hij is 56, geboren in Sint-Petersburg en kwam via het tafeltennis naar Estland. De sport bleef: tegenwoordig verkoopt hij vanuit Narva materiaal aan klanten uit verschillende landen. Zijn Russische paspoort leverde hij in: Estland staat geen dubbele nationaliteit toe. Alena bleef achter in Sint-Petersburg met Mascha, die binnenkort aan de universiteit gaat studeren. 

“Narva is misschien wel meer Russisch dan Sint-Petersburg”, vertelt Alena. In haar thuisstad wonen nu ook veel mensen uit andere voormalige Sovjetrepublieken, zoals Oezbeken. Na de geboorte van Mascha probeerde ze in Estland te aarden, maar ervoer een te sterk anti-Russisch sentiment. Sergei ziet dat niet zo. In zijn jaren hier heeft hij naar eigen zeggen nooit problemen met de Esten gehad. “Beleefde mensen”, benadrukt hij.

Wat betreft de positie van de Russische taal staan ze minder ver van elkaar af. Alena zou Russische en Estse scholen het liefst naast elkaar zien bestaan. Ze spreekt over docenten die nu naar Narva worden gehaald, zonder ook maar een woord Russisch te hoeven spreken. Sergei voegt toe ook in sportscholen meer Ests en zelfs Engels te zien opduiken. Hij haalt herinneringen op aan een Europees kampioenschap waaraan hij deelnam. Overal klonk Russisch. “Zelfs bij de Oekraïense ploeg.”

Ondertussen turen oude mannen naar hun dobbers. In de verte wappert een rode vlag. Alena haalt 9 mei aan, toen met dezelfde vlag aan de overkant in Ivangorod de herdenking van de Sovjet-overwinning op nazi-Duitsland plaatsvond, de militaire parade uit Moskou werd live uitgezonden. Het podium stond zo opgesteld dat ook de inwoners van Narva konden meegenieten. Maar meevieren is verboden, stelt Alena. Sergei onderbreekt haar: “No. Not forbidden. Openlijk Poetin steunen ligt anders.” 

Thuis verschillen Sergei en Alena van mening over Poetin en de oorlog. Wanneer Mascha zo’n discussie meekrijgt, maant ze haar ouders ermee op te houden. Nu neemt alleen de hond een loopje. Mascha snelt erachteraan. Als ze de grens oversteken moet het dier apart worden aangegeven. “Voor mensen is het eenvoudiger”, grapt Alena. Sergei lacht. In de winter is het hier eigenlijk te koud. “Now make him happy.” 

De oude mannen vissen nog steeds. Eén man staat in zijn blote bast van de zon te genieten.

Brieven uit Marioepol

In het museum van Narva hangen tegen stenen muren tekeningen en brieven van kinderen uit Marioepol. Tijdens gevechten schuilden ze in de kelder van een kraamkliniek en schreven en tekenden er wat ze wilden doen wanneer de oorlog voorbij was. Dan zouden ze hun brieven terugkrijgen. Ze hangen er nog.

Aan het eind van de middag rijdt de trein terug naar Tallinn. Tussen de andere reizigers zitten Estse militairen. Als de conducteur langskomt halen ook zij hun kaartje tevoorschijn. Een van hen draagt op zijn uniform de Estse vlag. Daaronder prijkt een Oekraïense solidariteitspatch. Halverwege de rit naar de hoofdstad stapt hij uit. 

Bij aankomst in Tallinn is Oekraïne niet verdwenen. Voor de Russische ambassade staan dranghekken langs de straat. Politie is aanwezig. Vóór het hek bloemen en knuffels, eraan Oekraïense vlaggen en portretten van Russische politiek gevangenen. Op een handgeschreven vel: ‘CITIZENS OF RUSSIA, WAKE UP!’ Een ander bord telt de jaren oorlog. Tussen de foto’s beelden van verwoeste steden. Marioepol hangt er ook weer.